Wiedza za brzmieniem

Dlaczego 440? I dlaczego nie?

Żeby orkiestra brzmiała razem, wszyscy umawiają się na jeden dźwięk odniesienia: strój koncertowy. Dziś leży on na 440 hercach. To nie stała przyrody, lecz umowa: ustalona w 1939 roku na międzynarodowej konferencji w Londynie, przyjęta w 1955 przez ISO jako zalecenie i zapisana w 1975 jako norma ISO 16.

432 Hz to strój, na który ustawione jest fabrycznie Radio 432. Leży około 32 centy poniżej stroju 440 Hz — ledwie jedna trzecia półtonu. Wszystkie dźwięki opadają przy tym równomiernie; muzyka pozostaje ta sama, tylko odrobinę niżej.

Mierzalne jest dokładnie to: wysokość dźwięku, odległość w centach, współczynnik 54/55. Wszystko poza tym — cieplej, okrąglej, przyjemniej — to przypisanie i wrażenie słuchowe. Radio 432 niczego z tego nie twierdzi, lecz pozwala ci samemu porównać: przełączyć, posłuchać, zdecydować.

Granice pomiaru

Nie każdą muzykę da się zmierzyć równie dobrze

Mierzony jest dźwięk, który dociera do ciebie — to pomiar, nie nieomylna prawda.

Muzyka klasyczna często nakłada na siebie wiele instrumentów, do tego dochodzi pogłos sali koncertowej — poszczególne wysokości dźwięku rozmywają się przez to bardziej, niż gdy gra tylko jeden głos albo jeden instrument. W techno i pokrewnej muzyce elektronicznej wiele rzeczy leży świadomie bardzo nisko (basy) albo bardzo wysoko (hi-haty, szum), a więc poza zakresem, w którym wysokość dźwięku da się jasno określić.

Niektóre nagrania historycznie też nie powstały dokładnie na 440 Hz albo ich wysokość przesunęła się nieznacznie przez prędkość taśmy i późniejszą digitalizację — u Beatlesów jest to znane. Radio 432 mierzy wtedy uczciwie to, co naprawdę jest w nagraniu, nawet jeśli to nie jest wartość oczekiwana.

Pojedynczy głos lub pojedynczy instrument: wskazówka stoi spokojnie — wysokość dźwięku łatwo określić.

Wiele instrumentów nałożonych na siebie albo bardzo niskie/wysokie dźwięki: wskazówka wychyla się — wysokość dźwięku da się określić tylko niepewnie.

Pogłębić