De kennis achter de klank

Waarom 440? En waarom niet?

Om een orkest samen te laten klinken, spreken allen één referentietoon af: de stemtoon. Vandaag ligt die op 440 hertz. Dat is geen natuurconstante maar een afspraak: in 1939 besloten op een internationale conferentie in Londen, in 1955 door de ISO als aanbeveling overgenomen en in 1975 vastgelegd als norm ISO 16.

432 Hz is de stemtoon waarop Radio 432 is vooringesteld. Hij ligt ongeveer 32 cent onder de stemtoon 440 Hz — amper een derde van een halve toon. Alle tonen dalen daarbij gelijkmatig; de muziek blijft dezelfde, alleen een tikje lager.

Meetbaar is precies dat: de toonhoogte, de afstand in cent, de factor 54/55. Alles daarbuiten — warmer, ronder, aangenamer — is toeschrijving en hoorbeleving. Radio 432 beweert daar niets van, maar laat je zelf vergelijken: omschakelen, luisteren, beslissen.

Grenzen van de meting

Niet alle muziek laat zich even goed meten

Gemeten wordt het geluid dat jou bereikt — een meting, geen onfeilbare waarheid.

Klassiek legt vaak veel instrumenten over elkaar heen, en daar komt de nagalm van de concertzaal bij — de afzonderlijke toonhoogten vervagen daardoor sterker dan wanneer alleen één stem of één instrument speelt. Bij techno en verwante elektronische muziek ligt veel bewust heel laag (bassen) of heel hoog (hi-hats, ruis) en daarmee buiten het bereik waarin een toonhoogte duidelijk te bepalen is.

Sommige opnamen zijn historisch ook niet exact op 440 Hz opgenomen, of hun toonhoogte is licht verschoven door bandsnelheid en latere digitalisering — bij The Beatles is dat bekend. Radio 432 meet dan eerlijk wat er werkelijk in de opname zit, ook als dat niet de verwachte waarde is.

Eén stem of één instrument: de wijzer staat stil — de toonhoogte is goed te bepalen.

Veel instrumenten over elkaar, of zeer lage/hoge klanken: de wijzer slaat uit — de toonhoogte is slechts onzeker te bepalen.

Verdiepen