Η γνώση πίσω από τον ήχο

Γιατί 440; Και γιατί όχι;

Για να ηχεί μια ορχήστρα ενιαία, όλοι συμφωνούν σε έναν τόνο αναφοράς: το διαπασών. Σήμερα βρίσκεται στα 440 χερτζ. Δεν είναι φυσική σταθερά αλλά συμφωνία: αποφασίστηκε το 1939 σε διεθνές συνέδριο στο Λονδίνο, το 1955 την υιοθέτησε ο ISO ως σύσταση και το 1975 καταγράφηκε ως πρότυπο ISO 16.

Τα 432 Hz είναι το διαπασών στο οποίο είναι προρυθμισμένο το Radio 432. Βρίσκεται περίπου 32 σεντ κάτω από το διαπασών των 440 Hz — μόλις το ένα τρίτο ενός ημιτονίου. Όλοι οι τόνοι κατεβαίνουν ομοιόμορφα· η μουσική μένει η ίδια, μόνο μια ιδέα χαμηλότερα.

Μετρήσιμο είναι ακριβώς αυτό: το ύψος του τόνου, η απόσταση σε σεντ, ο λόγος 54/55. Ό,τι πάει πέρα από αυτό — πιο ζεστό, πιο στρογγυλό, πιο ευχάριστο — είναι απόδοση και ακουστική εντύπωση. Το Radio 432 δεν ισχυρίζεται τίποτα από αυτά, σε αφήνει να συγκρίνεις μόνος: αλλάζεις, ακούς, αποφασίζεις.

Τα όρια της μέτρησης

Δεν μετριέται κάθε μουσική εξίσου καλά

Μετριέται ο ήχος που φτάνει σε εσένα — μια μέτρηση, όχι απόλυτη βεβαιότητα.

Η κλασική μουσική βάζει συχνά πολλά όργανα το ένα πάνω στο άλλο, και σ' αυτό προστίθεται η αντήχηση της αίθουσας — τα επιμέρους ύψη θολώνουν έτσι περισσότερο απ' ό,τι όταν παίζει μία μόνο φωνή ή ένα όργανο. Στην τέκνο και σε συγγενική ηλεκτρονική μουσική πολλά βρίσκονται σκόπιμα πολύ χαμηλά (μπάσα) ή πολύ ψηλά (χάι-χατ, θόρυβος) και άρα έξω από την περιοχή όπου ένα ύψος μπορεί να οριστεί καθαρά.

Ορισμένες ηχογραφήσεις δεν έγιναν ιστορικά ακριβώς στα 440 Hz, ή το ύψος τους μετατοπίστηκε ελαφρώς από την ταχύτητα της ταινίας και τη μετέπειτα ψηφιοποίηση — στους Beatles αυτό είναι γνωστό. Τότε το Radio 432 μετρά τίμια ό,τι υπάρχει πραγματικά στην ηχογράφηση, ακόμη κι αν δεν είναι η αναμενόμενη τιμή.

Μία φωνή ή ένα μόνο όργανο: η βελόνα μένει σταθερή — το ύψος του ήχου προσδιορίζεται εύκολα.

Πολλά όργανα το ένα πάνω στο άλλο, ή πολύ χαμηλοί/ψηλοί ήχοι: η βελόνα ταλαντεύεται — το ύψος προσδιορίζεται μόνο αβέβαια.

Σε βάθος